عبد الباقى گولپينارلى ( مترجم : توفيق سبحانى )
24
مولانا جلال الدين ( زندگانى ، فلسفه ، آثار وگزيده اى از آنها ) ( فارسى )
با ويران ساختن آنجا به زعم خود از سپاهيان مغول انتقام گرفتند . پايهء سياست نابجائى كه در مورد خوارزميان اعمال شد و افول ستارهء دولت سلجوقيان را موجب گشت و نابود شدن آنان را سرعت بخشيد ، نيز در همين دوره نهاده شده است . علاء الدين ، دستهاى از خوارزميان را كه از برابر مغولان گريخته و در اخلاط جايگزين شده بودند ، در جلگهء ارز روم سكونت داد . مغولان تا از اين مطلب خبردار شدند ، بدان شهر حمله بردند و گروهى از مردم را به دم شمشير سپردند . كسانى كه جان سالم بدر برده بودند ، پراكنده گشتند . سپاهيان مغول ، از ارز روم به اخلاط رفتند و چند روزى در بيرون شهر اردو زدند و سپس بازگشتند . حاكم اخلاط ، خوارزميان را كه و بال سلجوقيان شده بودند و ميانهء سلاجقه را با مغولان بهم مىزدند ، به شهر مركزى قيصريه كوچانيد . علاء الدين هم ايالتهاى ارزنجان ، آماسيه و لارنده را به صورت اقطاع « 1 » به حكام محلى واگذاشت . اين پادشاه از يكسو به امور داخلى سرگرم بود و از سوى ديگر به سال 630 ه / 1232 م از حملهء مصريان جلو گرفت و به حاكم خربوط كه همدست مصريان بود ، تاخت و شهر را به تصرف درآورد و براى ايجاد دولتى مستقل پيوسته به ستيز پرداخت . غياث الدين كيخسرو دوم كه در سال 635 ه / 1237 م پس از مرگ علاء الدين به جاى او نشست ، با خوارزميان به شدت بدرفتارى كرد و يكى از بزرگان آنان را محبوس ساخت . مرگ آن بزرگ در زندان ، هراسى در دل خوارزميان ايجاد كرد و ازاينرو به روستاهاى دور و نزديك يورش بردند و آنها را غارت كردند و گريختند و سپاهيانى را كه در تعقيبشان بودند ، شكست دادند . گروهى از آنان به حوالى حلب و شام پراكنده شدند و دستهاى نيز اقامت در ارز روم را برگزيدند . خوارزميان با اين كارها موجب جلب توجه نيروى مرگبار خارجى به دولت سلجوقى شدند و در داخل مملكت وحشت ايجاد كردند و با اعمال ناهنجار خود به صورت
--> ( 1 ) اقطاع : بخشى از سرزمين خراج كه سپاهى آن را تقطيع مىكند و محصول آن زمين براى وى قرار داده مىشود كه روزى خورد . . . " لغتنامه ، ذيل : اقطاعه " اين رسم از سلجوقيان به امپراطوران عثمانى نيز رسيده بود .